BÍ QUYẾT LÀM PHẦN ĐỌC HIỂU KHÔNG MẤT ĐIỂM TRONG BÀI THI THPT QUỐC GIA

Phần Đọc hiểu trong đề thi THPT Quốc gia thường được xem là “phao cứu sinh” cho học sinh không giỏi viết văn. Tuy nhiên, không ít học sinh dù rất cố gắng vẫn bị mất điểm một cách đáng tiếc.

Bản chất của phần Đọc hiểu là sự chính xác – đúng – đủ. Trình bày càng rõ ràng, ngắn gọn và trúng ý, giám khảo càng dễ cho điểm tối đa.

Dưới đây là những kỹ năng quan trọng giúp bạn làm chủ phần Đọc hiểu.

1. Phương pháp tiếp cận

* Làm Đọc hiểu có cần hiểu hết 100% văn bản không?

Sự thật là không. Bạn chỉ cần nắm được những vấn đề cốt lõi.

• Quy trình đọc: Khi nhận đề, nên đọc lướt văn bản từ 1–3 lần để xác định thể loại và nội dung chính, sau đó đọc kỹ từng câu hỏi rồi mới quay lại tìm câu trả lời.
• Tâm lý: Đừng hoảng sợ khi gặp ngữ liệu dài hoặc từ ngữ phức tạp. Hệ thống câu hỏi luôn được thiết kế phân hóa từ dễ đến khó.
• Ghi nhớ vàng: Đọc để trả lời câu hỏi, không đọc để phân tích tác phẩm.

* Điều quan trọng nhất khi làm Đọc hiểu là gì?

Đó là đặc trưng thể loại. Bạn cần xác định chính xác văn bản thuộc thể loại nào (Văn học, Nghị luận, hay Thông tin) vì mỗi thể loại có hệ thống tri thức công cụ riêng để xử lý câu hỏi.

* Phân bổ thời gian thế nào là hợp lý?

Dành khoảng 1/3 tổng thời gian làm bài (khoảng 20–25 phút cho đề 120 phút). Tuyệt đối không “ngâm” quá lâu ở phần này để tránh thiếu thời gian cho phần Viết.

2. Hình thức trình bày

* Đọc hiểu có bắt buộc phải viết thành đoạn văn không?

Không bắt buộc. Bạn có thể trình bày theo hình thức phù hợp nhất với bản thân. Nếu khả năng hành văn chưa tốt, việc ép mình viết thành đoạn văn rườm rà vừa mất thời gian, vừa dễ lan man.

* Có được trình bày theo gạch đầu dòng không?

Được, miễn là bạn diễn đạt rõ ý.

* Ý đúng nhưng diễn đạt vụng về có được tính điểm không?

Có. Tuy nhiên, mức độ “vụng về” phải đảm bảo giám khảo vẫn hiểu đúng ý bạn muốn truyền đạt.

3. Chiến thuật xử lý câu hỏi Nhận biết (Câu 1 – 2)

Câu 1 và Câu 2 kiểm tra kiến thức nhận biết. Tuy dễ nhưng nếu chủ quan, bạn sẽ mất điểm hoàn toàn mà không được “du di”.

Nguyên tắc vàng: Trả lời ngắn gọn, đúng trọng tâm đề yêu cầu. Không viết dài, không viết thừa.

* Viết thừa ý ở câu nhận biết có bị trừ điểm không?

Có thể bị trừ điểm, đặc biệt là các câu yêu cầu chỉ ra từ ngữ, hình ảnh cụ thể.

* Khi đề yêu cầu “Chỉ ra”, có cần phân tích không?

Không cần phân tích, nhưng phải chỉ ra kèm dấu hiệu cụ thể trong văn bản.

Ví dụ: Đề bài yêu cầu chỉ ra biện pháp tu từ trong câu thơ: “Bom đạn mấy mươi năm vẫn lúa reo, sóng hát”.

Trả lời đúng: Biện pháp tu từ nhân hóa: “lúa reo”, “sóng hát”.

* Tìm hình ảnh, từ ngữ: Ghi cả câu thơ / câu văn có được điểm không?

Có thể bị trừ điểm hoặc không có điểm (trừ khi hình ảnh đó trải dài cả câu).

Ví dụ: Tìm hình ảnh nhân hóa miêu tả con đường quê trong câu: “Tôi, con đường nhỏ chạy lang thang / Kéo nỗi buồn không dạo khắp làng…”

Trả lời đúng: Con đường nhỏ “chạy lang thang”, “kéo nỗi buồn”.

Trả lời sai/Mất điểm: Chép lại nguyên văn cả 2 câu thơ.

4. Bứt phá ở câu hỏi Thông hiểu & Vận dụng (Câu 3 – 5)

* Câu 3–4 (Thông hiểu): Viết thừa có bị trừ điểm không?

Đa số là không (trừ khi viết sai hoàn toàn về kiến thức).

Câu thông hiểu không nên viết quá ngắn, vì rất khó “y bon” đáp án, diễn đạt nhiều một chút thì khả năng rơi vào đáp án nhiều, khả năng “du di” của GK cao hơn (gọi là “chấp nhận cách diễn đạt tương đồng”).

* Câu 5 (Bài học / Thông điệp): Vì sao có những câu trả lời chỉ ra được bài học / thông điệp vẫn không trọn điểm?

Câu này cần nghiên cứu đáp án của các kỳ thi trước, nếu không rất dễ mất điểm. Đề thi yêu cầu rút ra bài học nhưng nếu chỉ ghi gọn lỏn bài học thì lại không đủ!

Công thức an toàn:

• Chỉ ra suy ngẫm/ vấn đề chính trong văn bản.
• Rút ra bài học/ thông điệp.
• Lý giải về bài học/ thông điệp ấy.

Ví dụ:
Từ suy ngẫm của tác giả “Nếu tách rời từng giọt nước ra khỏi sự thống nhất của đại dương thì chúng ta chỉ nhìn thấy những giọt nước nhỏ bé, đơn độc và dần dần biến mất”, anh/chị rút ra bài học gì về lối sống cho bản thân?

Trả lời đúng:

• Suy ngẫm của tác giả: Từ mối quan hệ mật thiết giữa giọt nước và đại dương đặt ra mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng.
• Bài học rút ra: Chúng ta cần xây dựng các mối quan hệ đoàn kết trong cuộc sống.
• Lý giải: Trong cuộc sống không ai có thể tồn tại chỉ một mình, con người cần có sự gắn bó trong các mối quan hệ học tập, làm việc… để cùng phát triển nên xây dựng các mối quan hệ đoàn kết cũng là phát triển chính bản thân chúng ta.

*Quy định về số dòng ở Câu 5:

• Có bị trừ điểm nếu viết quá số dòng? Thường là không (nếu vượt quá ở mức vừa phải). Tuy nhiên, hãy cố gắng kiểm soát dung lượng hợp lý.
• Nếu đề không quy định số dòng? Nên viết ít nhất 3–5 dòng để đảm bảo đủ các bước lý giải.

5. Mẹo xử lý dạng câu hỏi “Nhận xét / Đánh giá”

Dạng câu hỏi nhận xét về nội dung, nghệ thuật hoặc thái độ tác giả không có mẹo tuyệt đối, nhưng bạn có thể ghi nhớ hệ thống từ khóa chuẩn theo từng loại văn bản:

• Biện pháp tu từ: Gợi hình, gợi cảm, sinh động, tăng sức biểu đạt…
• Văn bản Nghị luận: Hệ thống luận điểm logic; thao tác lập luận chặt chẽ, linh hoạt; lý lẽ sắc bén; dẫn chứng cụ thể, xác thực; làm sáng tỏ vấn đề, tăng sức thuyết phục…
• Văn bản Thông tin: Tăng tính trực quan, cụ thể; truyền đạt thông tin chính xác, rõ ràng, hiệu quả, sinh động…

Cách làm: Chọn đúng từ khóa thuộc thể loại tương ứng, sau đó đưa trích dẫn/bằng chứng cụ thể từ văn bản vào để làm sáng tỏ nhận xét của mình.

Lời kết

Phần Đọc hiểu không khó nhưng cũng không dễ. Hãy nắm chắc cấu trúc đề, trả lời đúng trọng tâm và áp dụng các kỹ năng trên để tối ưu hóa điểm số trong kỳ thi THPT Quốc gia sắp tới nhé!

Muốn tìm hiểu thêm các công thức chinh phục đọc hiểu, mời các bạn đọc Ebook Công thức chinh phục đọc hiểu thơ.